Τι επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο, ποιοι μπορούν να διεκδικήσουν τα αναδρομικά και γιατί ο χρόνος πιέζει
Με το άρθρο 91 του ν. 5322/2026 το ποσοστό της σύνταξης χηρείας των συνταξιούχων του Δημοσίου αποκαθίσταται στο 70% από τη σύνταξη Σεπτεμβρίου 2026. Η ρύθμιση, ωστόσο, καταλαμβάνει μόνο το μέλλον και δεν προβλέπει την επιστροφή των ποσών που περικόπηκαν. Το ζήτημα της αναδρομικής αποκατάστασης παραμένει ανοικτό και καλείται να κριθεί από τα δικαστήρια.
Ι. Το νομοθετικό πλαίσιο
Ο ν. 4387/2016 («νόμος Κατρούγκαλου») εισήγαγε, για θανάτους που επήλθαν από 13.5.2016 και εφεξής, περιορισμό της σύνταξης χηρείας κατά 50% μετά την πρώτη τριετία. Στην πράξη, ο επιζών σύζυγος έλαβε από τον τέταρτο χρόνο το 35% της σύνταξης του θανόντος, αντί για το 70%.
Το άρθρο 91 του ν. 5322/2026 κατάργησε τον περιορισμό αυτόν. Η κατάργηση όμως ισχύει από τη σύνταξη Σεπτεμβρίου 2026 και εφεξής. Ο νομοθέτης δεν προέβλεψε μεταβατική διάταξη για τα ποσά που παρακρατήθηκαν μέχρι τότε.
ΙΙ. Η θέση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου
Η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου, γνωμοδοτώντας επί της διάταξης, διαπίστωσε ότι η περικοπή δεν εφαρμόστηκε με ενιαίο τρόπο στο σύνολο των συνταξιούχων. Από τη διαπίστωση αυτή οδηγήθηκε στην ακόλουθη κρίση:
«δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο έγερσης αξιώσεων ενώπιον των δικαστηρίων από τους συνταξιούχους που υπέστησαν την εν λόγω περικοπή (περιορισμός κατά 50% της σύνταξης χηρείας μετά την πρώτη τριετία), με αίτημα την αναδρομική επιστροφή των σχετικών ποσών (τις διαφορές μεταξύ του 35% και του 70% της σύνταξης)».
Η επισήμανση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, διότι προέρχεται από το δικαστήριο που είναι αρμόδιο να κρίνει τις συνταξιοδοτικές διαφορές του Δημοσίου. Δικαστική απόφαση επί του ζητήματος δεν έχει μέχρι σήμερα εκδοθεί. Οι πρώτες υποθέσεις θα διαμορφώσουν, επομένως, τη νομολογία.
ΙΙΙ. Ο κύκλος των δικαιούχων
Η αξίωση αφορά συνταξιούχους που πληρούν σωρευτικά τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
- Λαμβάνουν κύρια σύνταξη χηρείας από το Δημόσιο.
- Ο θάνατος του συζύγου επήλθε μετά την έναρξη ισχύος του ν. 4387/2016, δηλαδή από 13.5.2016 και εφεξής.
- Η σύνταξή τους περικόπηκε στο 35% μετά την πρώτη τριετία.
IV. Το αντικείμενο της αξίωσης
Αντικείμενο της διεκδίκησης είναι η διαφορά μεταξύ του 35% που καταβλήθηκε και του 70% που θα έπρεπε να καταβληθεί. Η αξίωση καλύπτει την τελευταία πενταετία (2021–2026), έως την αποκατάσταση του ποσοστού τον Σεπτέμβριο του 2026.
Ενδεικτικό παράδειγμα
Για σύνταξη θανόντος 1.500 €, το 70% αντιστοιχεί σε 1.050 € και το 35% σε 525 €. Η μηνιαία διαφορά ανέρχεται σε 525 €, δηλαδή περίπου 6.300 € ετησίως.
Το πραγματικό ποσό εξαρτάται από το ύψος της σύνταξης και από το διάστημα εφαρμογής της περικοπής σε κάθε περίπτωση.
V. Ο χρονικός παράγοντας
Η αξίωση περιορίζεται στην τελευταία πενταετία. Η καθυστέρηση στην άσκηση της αγωγής έχει ως συνέπεια οι παλαιότερες μηνιαίες διαφορές να εκπίπτουν σταδιακά του διεκδικούμενου διαστήματος. Η έγκαιρη δικαστική κίνηση είναι, επομένως, κρίσιμη για τη διατήρηση του συνόλου της αξίωσης.
VI. Η δικαστική οδός
Εφόσον ο νέος νόμος δεν ρυθμίζει το παρελθόν, η αναδρομική αποκατάσταση δεν θα γίνει αυτομάτως από τη Διοίκηση. Η αξίωση ασκείται με αγωγή ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου, είτε ατομικά είτε από περισσότερους ενάγοντες με ομοειδείς αξιώσεις.
Η έκβαση των πρώτων δικών θα είναι καθοριστική. Αν το Ελεγκτικό Συνέδριο κρίνει ότι η περικοπή εφαρμόστηκε ανισότιμα, η αποκατάσταση θα αφορά μεγάλο αριθμό συνταξιούχων χηρείας του Δημοσίου. Μέχρι τότε, όποιος πληροί τις ανωτέρω προϋποθέσεις έχει έννομο συμφέρον να εξετάσει έγκαιρα τη θέση του.
Αικατερίνη Καλούδη
Δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου